De wereld waarin we leven lijkt steeds ingewikkelder te worden. Kinderen stellen zich terecht vragen: Waarom bestaat er oorlog? Hoe kan ik weten of iets nepnieuws is? Waarom mag ik nog niet stemmen? Kunnen we iets doen aan de klimaatverandering?
Ik selecteerde vier nieuwe onmisbare boeken om samen met je vragende kind te lezen en te bespreken. Boeken die hoopvol zijn over onze wereld, maar de problemen wel benoemen en ruimte maken om er iets mee te doen. Ze leren je om drogredenen te herkennen en dus beter te denken. Ze zijn een ode aan oorspronkelijke volken met diep respect voor de natuur en manieren van samenleven. Ze leggen uit hoe oorlog ontstaat en dat geschiedenis ingewikkeld is, maar wel steeds verandert. En ze geven een heldere uitleg over wat democratie nu precies is.
De boeken zijn bijzonder in die zin dat ze heel vlot zijn geschreven, meestal in verhalende vorm waardoor je moeiteloos in het boek én het thema duikt. Hoewel heel veel ouders en leerkrachten stoppen met voorlezen eens kinderen zelf kunnen lezen, zijn deze boeken een genot om samen te bekijken en (voor) te lezen. Want ook al zijn ze tien of twaalf, kinderen blijven dat moment van samen lezen heerlijk vinden!
Roots (8+)
Nat Cardozo i.s.m. Maria José Ferrada | Antje Schoehuys-Blaak (vert.) | ISBN 9789465000121 | De Vier Windstreken | 55 pag.
Dit is echt zo’n onderschat boek! Ik zag het weinig voorbijkomen in lijstjes en heb echt geen idee waarom. Want Roots is het boek dat we nodig hebben om opnieuw in contact te komen met de wijsheid van oorspronkelijke volkeren van de wereld en de natuur waarin we wonen. Het lezen van Roots verandert je blik, letterlijk en figuurlijk.
Nat Cardozo stelde zich lang vragen over de relatie die wij als mens hebben met de planeet aarde. Steeds kwam de auteur terug bij de oorspronkelijke volken, ‘zij die er al zijn vanaf het begin’. En zij zijn met velen, wel zo’n 470 miljoen mensen! Het boek is een eerbetoon aan die volken, met voor elk volk een paginagrote uitleg (waar ze wonen, welke taal ze spreken, met hoeveel ze zijn, hun ideeën en dagelijks leven) en een illustratie. De uitleg wordt boeiend en verhalend gebracht, vanuit een kind of jongere, en leent zich uitstekend tot voorlezen.
De verhalen gaan over het gebruik van geneeskrachtige planten, gebaren om dieren aan te duiden, over zorgen voor het leven in zee, leven doorgeven vanuit de vrouwelijke lijn, watermensen, heilige plaatsen, rituelen en scheppingsverhalen. Wat een inspiratie aan levensvisies en wijsheid, van de Orang Rimba tot de Moken en de Q’ero. Met thema’s als universeel evenwicht, gemeenschap en dankbaarheid voor de schepping word je aan het denken gezet over onze Westerse manier van leven.
Maar de absolute verrassing komt wel in de vorm van de verbluffende illustraties. Je ziet op elke rechterpagina van dit boek op groot formaat het hoofd van een kind of jongere waarin hun wereld wordt weergegeven: een landschap vol groen of net veel water. Met bergen, planten, boten of hutten. Met dieren, watervallen en een kleurrijke tulband. Urenlang kan je kijken naar die meeslepende portretten vol kleur en detail waarin de mens lijkt op te gaan in de natuur.
Ik sloeg dit leerzame boek na het lezen ademloos toe. Zowel de geportretteerde volken als de manier waarop Nat Cardozo hun verhaal brengt, dwingen diep respect af. Het boek zet aan tot nadenken over onze eigen manier van leven en is een voorbeeld voor iedereen die geeft om de aarde. Indrukwekkend boek, in alle opzichten.
Hoe vijanden vrienden kunnen worden (10+)
Yuval Noah Harari (tekst) | Ricard Zaplana Ruiz (ill.) | Inge Pieters (vert.) | ISBN 9789493295179 | Leopold | 151 pag.
Het derde deel in de reeks Sapiens buigt zich over de vraag die veel kinderen zich stellen: Waarom voeren mensen oorlog? Willen mensen niet liever in vrede samenleven?
Bestsellerauteur Yuval Noah Harrari weet hoe hij ingewikkelde informatie op een begrijpbare manier moet brengen. Zijn boek opent je de ogen over eigen aannames over identiteit, nationaliteit, onderwerpen en onderworpen worden, (land)grenzen, geld als verhaal, veroveren of bevrijden. Als er één les is die je kan trekken, is het deze: geschiedenis is ingewikkeld. Mensen hebben altijd meer dan één voorouder en ondanks alle verhalen die we elkaar vertellen, blijven we het moeilijk vinden te begrijpen wat er in de wereld gebeurt en waarom. Harari legt uit hoe verhalen onze ideeën en wereld vormen, maar dat die verhalen niet altijd helemaal waar zijn.
Hij brengt geen sussend verhaaltje, maar een goed onderbouwd relaas van hoe conflicten tussen mensen ontstaan (doordat mensen jaloers, bang of hebzuchtig zijn). Het boek geeft verklaringen waarom we geld zo belangrijk vinden, waarom wetenschap misschien wel de grootste ontdekking is uit de geschiedenis, waarom we tot de goeieriken uit de geschiedenis willen behoren maar moeten aanvaarden dat we ook van slechteriken afstammen en dat alles altijd verandert.
“Als onze voorouders oorlog voerden en grote rijken opbouwden, wil dat nog niet zeggen dat wij dat ook moeten doen. (…) We hoeven het verleden niet te herhalen. Wat onze voorouders ook gedaan hebben, wij zijn niet onze voorouders. We kunnen anders zijn.” staat er in het midden van het boek te lezen.
Sterk aan dit boek is dat het verschillende perspectieven laat zien op eenzelfde conflict of onderwerp. Wanneer is iemand veroveraar of bevrijder? Hoe kunnen mensen elkaar vertrouwen als taal niet voldoende blijkt te zijn? Wat gebeurt er als mensen uit verschillende landen elkaar tegenkomen? Dat wordt toegankelijk gebracht door af en toe fictieve dialogen van kinderen toe te voegen, waarvan die over de verschillende godsdiensten de langste is en serieus tot nadenken stemt. De illustraties, het kleurgebruik, de tijdlijn en wereldkaart van de geschiedenis op de schutbladen ondersteunen maken het verhaal dat Harari wil vertellen makkelijk behapbaar.
Dit boek is een must-have. Een waardevolle en onmisbare aanrader voor kinderen en volwassenen die willen begrijpen waarom conflicten bestaan en hoe mensen proberen samen te leven. Een boeiende geschiedenisles, die ons leert dat vragen stellen onmisbaar blijft. Elk verhaal kan anders beginnen of eindigen. Een hoopvolle en bemoedigende gedachte.
Complot. De spannendste samenzweringstheorieën (en zijn ze waar?) 10+
Jan Paul Schutten (tekst) | Koen Aelterman (ill.) | ISBN 9789493374171 | blauw gras | 192 pag.
Wie zich bewuster wil worden van fake news, drogredenen, nepwetenschap en de macht van media en internet, heeft veel aan het boek Complot. Jan Paul Schutten verzamelde enkele complottheorieën zoals ‘De aarde is plat, ‘De maanlandingen zijn in scène gezet’ en ‘De klimaatverandering is onzin’. Per complot krijg je duidelijke argumenten voor en tegen, een tijdlijn van gebeurtenissen, relevante achtergrondinformatie en extra duiding in de vorm van rapporten dossiers, chats of heldere schema’s. Het slotoordeel vat alles beknopt samen
Schutten schrijft vlot en met humor, zodat je door het boek heen vliegt. Bijzonder knap is hoe hij je stap voor stap meeneemt in hoe complottheorieën ontstaan, maar je daarnaast ook bewust maakt van je eigen denkfouten en valse drogredenen. Ik las voor het eerst een heldere uitleg over Ockhams scheermes (dankjewel Jan Paul Schutten!) die meteen ook heel duidelijk doorheen het boek wordt toegepast als een soort waarheidsdetector.
Ook (nep)wetenschappers en media die steeds meer onder vuur komen te liggen, krijgen aandacht. Want, moet je wetenschappers of altijd geloven? En op welke media kan je nog vertrouwen? De auteur geeft een genuanceerd en onderbouwd antwoord waar je iets mee bent.
Dat geldt voor het hele boek: je kan de informatie en tips voor veel meer dingen gebruiken. Zoals Schutten het zelf zegt: ‘De komende jaren zul je volop in aanraking komen met onzin op social media, van politici, van familieleden met een uitgesproken mening en misschien wel van je vrienden.’ Dankzij dit boek zal je kunnen nagaan of het wel klopt wat zij zeggen, maar ook of het wel klopt wat jij zelf denkt.
Complot is een uiterst relevant en belangrijk boek in deze tijden van nepnieuws. Indrukwekkend hoe Jan Paul Schutten die informatie op een humoristische, maar heel onderbouwde en begrijpelijke manier brengt. Het leest als een trein…maar dan één die je weg leidt uit de rabbit holes van onze tijd. Mooie uitgave ook: bijzonder formaat, halflinnen band en prachtige gekleurde coverillustratie. De illustraties in het boek zelf zijn tekeningen in zwart-wit van Koen Aelterman die stripachtig aandoen. De vormgeving is opvallend luchtig en dynamisch. Een knap boek dat onmisbaar is voor iedereen die beter wil leren denken en zijn onzinradar scherper wil leren stellen.
Democratie! (9+)
Philip Bunting | Anne Douqué (vert.) | ISBN 9789026177606 | De Fontein | 32 pag.
Bunting maakte een leerrijk prentenboek dat in tekst en beeld uitlegt wat een democratie is en hoe het werkt. Met het beeld van democratie als een plant waarvan het zaadje lang geleden is gezaaid, legt hij uit dat de vorm ervan langzaam veranderde ‘totdat het perfect paste bij wat de mensen nodig hadden.’ Democratie is altijd in ontwikkeling en de drijvende kracht achter vrede, gelijkheid, rechten, vrijheid,… Uiteraard lezen we over het oude Athene, hoe een bestuur tot beslissingen komt, hoe verkiezingen werken en alternatieve bestuursvormen (monarchie, oligarchie, totalitarisme en anarchisme).
Het tweede deel van het boek wijdt hij aan acties die jij kan doen om je stem te laten horen. Dat deel is heel erg praktisch en actiegericht. Voor mij sprong de pagina eruit met tips voor het voeren van een goed gesprek. Bunting stimuleert kinderen om aan de slag te gaan met positieve (en soms heel kleine) acties.
De vriendelijke en aantrekkelijke tekeningen maken de informatie bevattelijk en door het vrolijke kleurgebruik is dit ook een fijn bladerboek om in stukjes te lezen.
Bunting is heel enthousiast over de democratische staatsvorm en rept weinig over de kleine scheurtjes of onvolmaaktheden. Ik miste daar de nuance. Moest ik met dit boek aan de slag gaan in de klas, dan zou ik zelf kanttekeningen zetten bij de verschillende aspecten van democratie. Zorgt een democratie echt voor onze veiligheid? Telt elke stem wel even zwaar? Mogen we allemaal zomaar denken en zeggen wat we willen? Dat zou wel eens een heel boeiend en verrassend filosofisch onderzoek kunnen worden!
Met dank aan de uitgeverijen voor de recensie-exemplaren.
Denk je bij het aankopen van die fijne kinderboeken ook aan de lokale handelaar? Bestel je boek bij een boekhandel via Confituur Boekhandels, Standaard Boekhandel of de vele kleine gespecialiseerde boekhandelaars dichtbij huis.
