Met het overlijden van David Hockney (1937-2026), één van mijn grote iconen, moest ik terugdenken aan een filosofiekampje in 2020 waar ik zijn ‘A bigger splash’ gebruikte voor een slow art sessie met de kinderen.
Het werd één van de hoogtepunten van het kamp omdat het zo’n rijkdom aan vragen en ervaringen met zich meebracht. En dat is niet verwonderlijk. Hoewel ik met Denkkaravaan vooral een pad vol boeken volg, ligt mijn hart evenzeer bij kunst. (Ik studeerde Kunst- en Theaterwetenschappen gaf tijdens de covid-periode kunst opnieuw een grotere plek met een Postgraduaat Cultuureducatie en een online cursus Visual Thinking).
“Each time I do a still life, I get very excited and realize that there are a thousand things here I can see! Which of them shall I choose? The more I look and think about it, the more I see. These simple little things are unbelievably rich. A lot of people have forgotten that. But you can remind them.”
(Martin Gayford, Spring cannot be cancelled. David Hockney in Normandy, Thames & Hudson, 2021, p.122)
Kunst leert je opnieuw kijken, maar zet je ook aan tot denken. Het herinnert ons aan wat echt telt en maakt ons meer mens. Ik neem je graag mee naar hoe dat op dat kampje ging. De kinderen waren tussen de 9 en 12 jaar.
Kijken & tekenen
De kinderen werkten in duo’s. Eén kind keek naar het schilderij (op print) en beschreef wat het zag. Het andere kind tekende dit na op een wit papier, zonder het kunstwerk te zien. Hilarisch wanneer je de tekeningen en het originele kunstwerk met elkaar vergeleek. Wat waren de gelijkenissen en de verschillen? Hoe komt dat? Een oefening in kijken en precies verwoorden.
Daarna wisselen de duo’s om en stelt het kind dat eerder de tekening maakte, vragen aan het andere kind dat het schilderij niet meer te zien krijgt. Waar stonden de palmbomen? Welke kleuren heb je opgemerkt? Was er gras te zien? Een ervaring in bewust kijken. Wist je trouwens dat mensen in een museum nog geen 10 seconden de tijd nemen om een kunstwerk te bekijken?
Zintuigen
De volgende opdracht koppelde een zintuiglijke ervaring aan het kunstwerk. In duo’s voelden de kinderen aan iets dat hun partner aan of bij had. Vinden ze zo’n soort textuur terug op het schilderij? Nog leuker wordt het wanneer je eerst een wandeling maakt buiten en de kinderen 1 ding laat oprapen of fotograferen (liefst een detail). Later kunnen ze proberen te ontdekken of ze dat ding op een manier aan het schilderij kunnen koppelen.
Vragen stellen
Daarna noteerden de kinderen minstens 50 vragen die je over/aan het kunstwerk wil stellen. Ze kregen daarvoor 5 minuten de tijd. En dat lukte, want vragen hadden de kinderen te over. Het hoefden trouwens geen filosofische vragen te zijn. Wie schilderde het schilderij, hoe warm is het water, hoe duur is het schilderij, is het huis van de kunstenaar zelf, …?
Het thema van die dag was ‘Leven in het nu’, een hele uitdaging tijdens de covid-pandemie. Aanleiding was een uitspraak van Hockney:
“Wanneer je schildert, ben je in het nu. Ik hou ervan in het nu te leven. Dat is ook alles wat er is, nietwaar?”
In het gesprek nadien kwamen wel wat filosofische kwesties voorbij. Een greep uit de vragen:
- Helpt een slow-art-ervaring om meer in het nu te leven?
- Kan je ergens anders leven dan in het nu?
- Mag een kunstenaar iemand mooier maken dan die in werkelijkheid is? (voor een portret bijvoorbeeld)
- Bedrieg je mensen wanneer je iets mooier maakt dan het is? (op een schilderij)
- Hoe komt het dat we vooral mooie dingen willen zien?
- Leef je als kunstenaar in een illusie?
- Liet Hockney bewust het onkruid weg op dat schilderij? (de kinderen dachten dat er zeker onkruid groeide – dat was natuurlijk een aanname, maar het leverde wel een boeiend gesprek op)
Wij deden er een voormiddag over, maar je kan dit zo lang of kort laten duren als je zelf wil. Kies een ‘werkvorm’ uit die past bij het kunstwerk of de sfeer en volg het tempo van je kind. Vaak is één opdracht al voldoende om op een andere manier met een kunstwerk in interactie te gaan. Het gaat tenslotte om beleven en vertragen.
Ik vind het fascinerend om te zien hoe geëngageerd de kinderen waren. Dat schilderij van Hockney zal voor altijd iets bijzonders hebben voor hen en voor mij.
Nog een paar boekentips over kunst:
Voor kinderen:
-Alice Harman, Mona Lisa en de anderen, Lemniscaat, 2022
-David Hockney & Martin Gayford, Kijken voor kinderen, Lemniscaat, 2020
-Jacky Klein en Suzy Klein, Wat is moderne kunst? Een kindergids, Lemniscaat, 2017
-Ted van Lieshout, Wat is kunst?, Leopold, 2020
Voor volwassenen:
-Beau Lotto, Anders kijken, 2017 (= mijn absolute favoriet!)
-Rob Walker, De kunst van het waarnemen, 2017
-Martin Gayford, Spring cannot be cancelled. David Hockney in Normandy, Thames & Hudson, 2021
Genoten van deze tips? Volg Denkkaravaan op Instagram voor meer aanstekelijk denk- en verwonderplezier.
