Les-idee: filosoferen op en over school

Is school nodig?

De Denkkaravaan is voorstander van meer denken, vragen stellen, onderzoeken en plezier! Daarom deel ik graag dit materiaal met iedereen die nieuwsgierig is naar wat filosoferen kan zijn.

Stappenplan om te filosoferen over school met je collega’s
  1. Denk na over de vraag ‘Is school nodig?’ en noteer je antwoord. Schrijf er ook bij waarom je dat vindt. Heb je meerdere argumenten? Prima!
  2. Zoek een gesprekspartner en stel hem/haar bovenstaande vraag.
  3. Luister eerst naar het argument van je gesprekspartner. Geef nu je eigen argument. Hebben jullie dezelfde redenen of zijn er verschillen?
  4. Nu komt het leukste deel! Vervolg het gesprek. Durf kritisch zijn en doorvragen. Je vindt een aantal doorvragen bij de tips. En ook humor mag!

Stappenplan om te filosoferen over school met  je leerlingen
  1. Schik de stoelen indien mogelijk in een kring zodat iedereen elkaar kan zien. De leerkracht zit mee in de kring. Geef elke leerling pen en papier om te kunnen noteren.
  2. Vertel de leerlingen dat je met een vraag zit waar geen goed of fout antwoord op bestaat. En dat je hun hulp nodig hebt om er over na te denken. Schrijf de vraag op het bord ‘Is school nodig?’ (of noteer de vraag op een papier dat middenin de kring ligt)
  3. Laat de leerlingen eerst individueel nadenken en hun argument(en) opschrijven. Benadruk dat het gaat om waarom je iets denkt en dat dus ook moet kunnen zeggen.
  4. Laat dan de leerlingen in 2-tallen gedurende 2 minuten elkaars argumenten beluisteren en bevragen. Dat verlaagt de drempel voor sommige leerlingen om te spreken.
  5. Stel nogmaals de vraag en vraag of er een duo was dat het helemaal oneens was met elkaar. Waar zaten de verschillen? Waren er duo’s die hetzelfde hebben geantwoord, maar een verschillend argument hadden? Verzamel de argumenten eventueel op het bord of op het papier. Dat zorgt voor een houvast.
  6. Durf kritisch zijn en doorvragen. Je vindt een aantal doorvragen bij de tips. En ook humor mag!

Begon je te twijfelen, stond je opeens perplex over een schijnbaar alledaags detail? Prima. Dan heb je goed gefilosofeerd!

TIP: DOORVRAGEN

Een boeiend gesprek begint daar waar mensen het oneens met elkaar durven zijn en hun twijfels benoemen. Door dieper in te gaan op wat er wordt gezegd en niet alles voor waar aan te nemen.

Deze vragen kan je hiervoor gebruiken: Weet je dat zeker? Hoe weet je dat? Wat zijn daarvan de gevolgen? Kan je een voorbeeld geven? Zijn er dingen die je enkel op school leert/doet? Kunnen kinderen ook op een andere manier leren/doen ? Wat als er geen scholen bestonden? Hebben dieren scholen nodig?

TIP: DURF DENKEN

Kan jij achterhalen wat je eigen vooronderstellingen zijn en die van je gesprekspartner? Vind je bijvoorbeeld dat we niet zonder kennis kunnen en dat kennis enkel op school kan worden overgedragen?

Stel jezelf dan eens de vraag of dat echt zo is en of er geen tegenvoorbeelden te bedenken zijn. Zo kom je steeds dichter bij hoe je er echt over denkt.

TIP: MAAK HET ZICHTBAAR

Denken kan overal en altijd. Waarom eens niet een vraag laten rondslingeren aan de muren in de gang, in de leraarskamer, op de speelplaats. Schrijf een filosofische vraag op een A3 en hang deze zichtbaar op. Je schrijft ook de woorden ‘ja omdat…’ en ‘nee omdat…’op hetzelfde papier. Enkele pennen erbij en klaar. Nu kunnen alle voorbijgangers hun argument opschrijven. Kijk wat er gebeurt!

Interessante vragen:  Is school nodig? Kan je slim zijn en toch een slecht rapport hebben? Hebben dieren verstand? Is een computer slimmer dan een mens? Kan je stoppen met leren?

Heb je de smaak te pakken en wil je meer filosoferen op school? Of kan je wel wat hulp gebruiken van een kinderfilosoof?  Contacteer me gerust voor een lessenreeks of workshop op school. Kijk op de blog voor meer ideeën of volg de Facebook-pagina van de Denkkaravaan. Aarzel niet om je ervaringen te delen. Je doet me er een groot plezier mee!

En voor de echte nieuwsgierigen onder ons: kamelen zijn onmisbaar voor reizigers in karavanen in de woestijn. Ze kunnen tot 280 kg dragen en zorgen bovendien voor wol, melk en vlees. Ook zo wil de Denkkaravaan zorgzaam omspringen met filosofische gedachten en vragen. En samen met kinderen op een avontuurlijke reis gaan waar verwondering centraal staat.