8 filosofische boeken voor thuis en in de klas

Een voordeel aan filosoferen met kinderen is dat je altijd een excuus hebt om mooie kinderboeken te lezen en te verzamelen. Want wat is er heerlijker dan een boek vol filosofische vragen of verhalen die je aan het denken zetten? Ik gebruik vaak boeken in mijn workshops als aanzet voor een gesprek of een creatieve opdracht. Dat is een ondertussen een lange lijst met veel favorieten, waaruit ik hier een selectie probeerde te maken.

Dit is mijn lijstje van 8 boeken die niet mogen ontbreken in de boekenkast van kleine en grote filosofen.

1.Alle boeken van Toon Tellegen (ja, echt alle!)

Of het nu de mier is of de eekhoorn, de olifant of de walvis, de dieren in de verhalen van Toon Tellegen laten je niet meer los. De verhalen lijken nergens heen te gaan, maar zijn stuk voor stuk odes aan de verwondering en het in vraag stellen van zekerheden. Tellegen is een meester in het brengen van filosofische gedachten.

Over: alle mogelijke filosofische thema’s die je kan bedenken zoals vriendschap, afscheid, het zijn, denken, …

Waardevol omdat elk verhaal over herkenbare gedachten, gevoelens en situaties gaan. Met veel fantasie, poëzie en plezierde schudden de verhalen je wakker en dekken ze je nadien toe met troost of humor.

2. Mijn Steen – Elvis Peeters (ill. Sebastiaan Van Doninck)

Dit is mijn steen. Er liggen hier honderden stenen, maar deze heb ik gekozen. Een goede steen, vlak bij de zee, vlak bij het land. Op een heuvel. Honderden stenen liggen hier, maar deze vind ik altijd terug. Vogel heeft een steen. Het is zijn steen. Maar wat als ook hagedis vindt dat het zijn steen is?

Over: bezit, conflicten, recht op wonen, je thuis voelen, grenzen, geluk, … Wanneer is iets van jou? Hoe kun je weten wanneer iets van jou is? Wanneer moet je delen? Ben je gelukkiger wanneer je iets hebt? Word je ongelukkig als je iets verliest? Hebben sommige mensen recht op meer?

Waardevol omdat het boek zoveel mogelijkheden biedt thuis en in de klas. Je kan het verhaal gebruiken in de les drama (verdeel de klasgroep in vogels en hagedissen en laat hen argumenten bedenken waarom het hun steen is), je kan gaan knutselen (een steen beschilderen), je kan het gebruiken tijdens een les creatief denken (Welke oplossingen zijn er voor dit probleem? Hoe zou de wereld er dan uitzien?).

3. De beer die er niet was – Oren Lavie

Een beer, ontstaan uit een kriebel, vindt in zijn zak een briefje. ‘Ben jij mij?’ Hij gaat verder het bos in, op zoek naar het antwoord op deze vraag. Onderweg komt hij Comfortabele Koe, Slome Salamander, Pedante Pinguïn en een schildpad tegen. Kunnen zij hem helpen? 

Over: heel veel. Getallen, schoonheid, identiteit, denken, …

Waardevol omdat het een unieke, absurdistische ode aan de verwondering is. Het verhaal dwingt je, met de nodige humor en vragen, je manier van kijken en denken te onderzoeken. De kinderen aan wie ik het voorlas, waren wild enthousiast. Misschien omdat de beer, net als zijzelf, de wereld zo eerlijk en vragend tegemoet treedt?

4. Boven  op de berg – Marianne Dubuc

Mevrouw Das maakt elke zondag een wandeling naar de top van de berg. Op een keer ontmoet ze kleine Kiki, die heel graag meegaat de berg op, ook al is ze een beetje bang. Dat is het begin van een mooie vriendschap en er volgen nog veel wandelingen samen. Maar hoe moet het als mevrouw Das te oud wordt om nog mee te gaan?

Over: vriendschap, generaties, nieuwsgierigheid, jong-oud, afscheid,…

Waardevol omdat er ruimte is voor veel poëzie en humor in de tekst en tekeningen. Zelden zo’n positief boek gelezen over de kringloop van het leven. Kiki stelt veel vragen, mevrouw Das leert Kiki goed te luisteren naar vogels en geluiden, ze leert haar om anderen te helpen,.. Op die manier geeft ze enkele levenslessen door aan Kiki, zonder dat het belerend wordt. Kiki groeit op haar beurt uit tot een zelfzeker individu, zodat de berg van mevrouw Das langzaamaan de berg van Kiki wordt.

5. Draden – Torill Kove

Alle mensen zijn ergens naar op zoek: naar vriendschap, naar avontuur… Of naar iemand om van te houden en voor te zorgen. De vrouw in dit boek volgt een rode draad en vindt een kindje. Het kind groeit op en volgt haar eigen draden. Maar ze blijven voor altijd met elkaar verbonden. 

Over: verbondenheid, liefde tussen ouder en kind, gezin, liefde, loslaten, …

Waardevol omdat het boek met weinig woorden en ingetogen illustraties heel veel vertelt. Het beeld van de draden is zo eenvoudig en tegelijkertijd zo intens als beeld voor verbondenheid. Met wie zijn wij verbonden? Blijf je eeuwig met elkaar verbonden? Welke kleur heeft die draad en is het erg wanneer die losgelaten wordt? Een boek om stil van te worden.

Het boek is gebaseerd op de prachtige kortfilm Threads:

6. Om 8 uur bij de ark – Hub en Mühle

Een dikke duif, drie naar vis stinkende pinguïns en een zinderende zondvloed. Zij zijn de hoofdpersonen in een filosofisch, verrassend en vooral geestig boek over de Ark van Noach. De duif figureert als reisleider naar wie niemand luistert. Van de drie pinguïns mogen er maar twee naar binnen, dus besluiten ze hun vriend in een koffer mee te smokkelen.

Over: God, geloof, gerechtigheid, willekeur

Waardevol omdat het op een komische en hilarische manier toch serieuze onderwerpen aanraakt. De schrijf- en vertelstijl is heel toegankelijk en er zit veel vaart in het verhaal. Het was bij ons thuis een voorlees-klassieker en zorgde voor hilarische momenten en lachbuien, maar ook diepe gesprekken.

7. Allemaal praatjes – Geert de Kockere

Een boek met 15 heerlijk grappige gesprekken tussen 2 verschillende dieren. Een koe en een haas vragen zich af hoe het komt dat hun picknick zo lekker smaakt. Komt het misschien omdat ze vrienden zijn? Een sprinkhaan is verliefd en probeert dat aan een lieveheersbeestje uit te leggen.

Over: doodgaan, eeuwig, schoonheid, liefde, wil, geloven, vriendschap,…

Waardevol omdat de korte verhalen je al vanaf de eerste zin in een filosofische verwonderingsmodus brengen. Vooral voor kinderen en groepen die weinig ervaring hebben met filosoferen, is dit een bruikbaar boek omdat de vragen heel expliciet worden gesteld.

8. Als tijd voorbijgaat – Isabel Minhos Martins (ill. Madalena Matoso)

De tijd is altijd om ons heen. Al kun je tijd niet meer zien, toch weten we dat hij er is. Omdat jij groter groeit en je broeken te kort worden, omdat je tanden verliest en er nieuwe voor in de plaats krijgt, of omdat boeken soms geel worden. Toch is er één ding dat ondanks tijd altijd hetzelfde zal blijven.

Over: tijd

Waardevol omdat het een abstract concept zoals ‘tijd’ letterlijk zichtbaar maakt. Wanneer we filosoferen over tijd worden er vaak uurwerken bovengehaald, maar dit boek zet aan om het eens op een creatieve manier aan te pakken met veel andere voorbeelden over wat tijd met ons en de dingen doet, waarin het zichtbaar is, waarop het invloed heeft. Je krijgt er een artistieke invulling bovenop! Begin met de vraag Kan je tijd zien? en je bent vertrokken

Zomerfilo #1 Vraag aan de zebra

In augustus trakteren we je regelmatig op een beeld, gedicht of boek dat aanzet tot denken, lachen en praten met elkaar. Speelse en verbazingwekkende momenten om met je gezin te delen. Want filosofie is overal en proberen kan geen kwaad.

Vandaag: Het één of het ander?

Een simpele vraag in dit gedicht van Shel Silverstein leidt tot een lawine aan andere vragen. Heerlijk, want eens je erover begint na te denken, kom je snel in de problemen.

Ben jij: 

Ο een rekenknobbel die 8 talen spreekt OF

Ο een talenknobbel die een krak is in rekenen

Ο een sloddervos met nette manieren OF

Ο een net(te) jongen/meisje dat wat laat rondslingeren

Ο een helper die goed wilt doen OF

Ο een goede jongen/meisje dat helpt

Ο gelukkig en af en toe triest OF

Ο triest en af en toe gelukkig

Ο een dierenvriend die graag leest OF

Ο een boekenwurm die houdt van dieren

Kan je beide zijn op hetzelfde moment? Waarom wel of waarom niet?

Kan je een voorbeeld geven?

Hoe voelt dat?

Extra: hoe zou jij kunnen te weten komen of een zebra wit is met zwarte strepen of zwart is met witte strepen?

Veel plezier!

 

 

 

Waarom mogen jongens geen jurkjes dragen?

Internationale Vrouwendag. Laten we dus maar eens nadenken over wat het is om een meisje te zijn (of een jongen natuurlijk!) *

Joris Jan Bas

Joris Jan Bas uit Koog aan de Zaan
trok op een ochtend een jurkje aan.

Toen ging hij naar school met een strik in zijn haar
en alle kinderen pestten hem daar.

´Kan me niet schelen,´ riep Joris Jan hard,
´Ik ben tenminste een beetje apart.

Niet zo gewoon als de rest van de klas.´
Nou zeg, die durfde, die Joris Jan Bas!

De volgende ochtend in Koog aan de Zaan
had iedere jongen een jurkje aan,

behalve een jongen met haar groen als gras.
Je mag drie keer raden wie of dát nou was.

Ted van Lieshout

Om op te warmen, lees je samen met je kind het gedicht Joris Jan Bas van Ted van Lieshout. Ga dan met je kind een gesprek aan. Vergeet daarbij als ouder even je ‘volwassen’ rol en neem een open, onderzoekende houding aan. Waarom pesten de kinderen Joris Jan Bas? Hoe zou jij reageren als morgen bij jou op school alle jongens een rokje aanhadden?

Wil je het wat filosofischer maken, dan kunnen onderstaande vragen je vast helpen:

 

  • Kan een jongen een meisje zijn? Of een meisje een jongen?
  • Waarom mogen meisjes wel broeken dragen, maar jongens geen jurkjes? Is dat altijd zo geweest?
  • Wat mogen jongens wel en meisjes niet?
  • Zijn alle jongens hetzelfde? Zijn alle meisjes hetzelfde?
  • Wanneer maakt het uit dat je een jongen of meisje bent?
  • Wat kan een papa dat een mama niet kan? Wat kan een mama dat een papa niet kan?

Heb je nog tijd over? Dan doe je gewoon nog een creatieve opdracht: stel dat je morgen iemand anders mocht zijn. Wie zou je dan willen zijn en hoe zou je dag eruit zien? Teken of vertel het.

 *Dit is een opdracht uit een zelfontworpen kaartspel. Om ouders en kinderen te helpen ook thuis filosofische gesprekjes te voeren, maakte ik 22 kaarten die elk vertrekken vanuit een alledaagse situatie. Eerst krijg je een korte intro (praten), nadien doordenkvragen (denken) en tot slot een creatieve verwerkingsopdracht (doen). Je kan de kaarten ook gebruiken om een filosofisch spel mee te spelen dat je leert goede vragen te bedenken, verbindingen te maken en hypothetisch te denken. Het spel is in volle ontwikkeling en ik hoop het op een dag wijd te kunnen verspreiden. Misschien heb je er als leerkracht ook iets aan in je klas om kinderen in kleine groepjes mee aan de slag te laten gaan? Heb je tips, feedback, interesse,… ? Laat het me weten via info@denkkaravaan.be.

Is eerlijk hetzelfde als gelijk?

“Maar dat is niet eerlijk!” ? Hoor je dat wel eens thuis of in de klas? Heb je problemen om aan je jongste kind uit te leggen waarom je oudste zoon langer mag opblijven ’s avonds? Of waarom oma net dat groter stukje taart krijgt toebedeeld? Gooi het eens over een filosofische boeg! *

Start met deze intro: Wanneer een taart in stukken wordt verdeeld, kunnen de stukken nooit even groot zijn. Vraag aan je kind of hij/zij een manier weet om de verdeling toch eerlijk te laten verlopen. Moeilijk? Dat is normaal en perfect om hierover verder na te denken.

Vergeet daarbij als ouder even je ‘volwassen’ rol en neem een open, onderzoekende houding aan. Ga met je kind een gesprek aan. Onderstaande vragen kunnen je helpen wat filosofischer te denken:

-Is alles eerlijk verdeeld als iedereen precies evenveel heeft? Of wanneer iedereen precies hetzelfde doet?

-Heeft iedereen evenveel (of hetzelfde) nodig?

-Is eerlijk hetzelfde als gelijk?

-Kan iets eerlijk zijn voor jou en oneerlijk voor iemand anders?

-Wanneer is iets eerlijk? Kan chocolade eerlijk zijn?

Heb je nog tijd over dan kan je bijvoorbeeld een tekening maken over een wereld waar alles eerlijk is. Of net niet. Hoe zouden de mensen kijken? Zouden ze speciale dingen doen? Wie woont waar en wie heeft wat? Laat je fantasie de vrije loop!

Blijven jullie wat verward achter of werden er net enkele gedachten heel helder uitgesproken? Alles kan. Of het de discussie oplost, dat kan niemand voorspellen en hangt van veel factoren af. Maar wees er zeker van dat je je kind een groot cadeau hebt gedaan. Hij /zij heeft nu immers mogen voelen dat er verschillende denkpistes zijn, dat het niet zo gemakkelijk is om te weten te komen hoe je zelf over iets denkt, maar dat het wel een spannende zoektocht kan zijn. Je leerde je kind tegelijkertijd anders kijken naar zichzelf en de werkelijkheid. Je voedde weer even de verwondering.

 (*Dit is een opdracht uit een zelfontworpen kaartspel. Om ouders en kinderen te helpen ook thuis filosofische gesprekjes te voeren, maakte ik 22 kaarten die elk vertrekken vanuit een alledaagse situatie. Eerst krijg je een korte intro (praten), nadien doordenkvragen (denken) en tot slot een creatieve verwerkingsopdracht (doen). Je kan de kaarten ook gebruiken om een filosofisch spel mee te spelen dat je leert goede vragen te bedenken, verbindingen te maken en hypothetisch te denken. Het spel is in volle ontwikkeling en ik hoop het op een dag wijd te kunnen verspreiden.

Misschien heb je er als leerkracht ook iets aan om kinderen in je klas mee aan de slag te laten gaan? Heb je tips, feedback, interesse, … ? Laat het me weten via info@denkkaravaan.be)

Waar ben je als je slaapt? Filosoferen met je kind

Hoe met je kind filosoferen over slapen?

Misschien slaap jij ook al eens wat langer tijdens de vakantieperiode. Slapen is een dankbaar thema om over te filosoferen. Kinderen vinden het geweldig om hierover na te denken. Begin meteen te filosoferen thuis of in de klas aan de hand van dit stappenplan. Sluit je onderzoekje af met een leuke doe-opdracht!

Stap 1: Lees eerst dit voor

Koala’s slapen 22 uur per dag. Dat lijkt veel voor ons, mensen. Maar ook wij hebben voldoende slaap nodig om te kunnen leven, werken, spelen en leren. Misschien viel jij wel al eens in slaap overdag. Wat gebeurde er toen? En als je slaapt, weet je dan eigenlijk dat je slaapt?

Stap 2: Even denken

Deze aanleiding is soms al voldoende om een kort, aandachtig gesprekje te starten met je kind. Willen jullie verder denken? Dan zijn deze vragen zeker een hulp:

-Waar ben je als je slaapt?

-Kan je weren wanneer je slaapt? Kan je zien wanneer iemand anders slaapt?

-Kan je half slapen?

-Als je droomt in je slaap, slaap je dan of ben je wakker?

Stap 3: Even doen

Is je kind na deze filosofische babbel toe aan een doe-moment? Als je met veel bent in huis, speel dan eens ‘dode vis’. Ben je lekker met z’n tweeën, dan speelt iemand geluidloos dat hij/zij wakker wordt, tanden poetst, … (ochtendritueel) en maakt de ander daar passende geluiden bij.

Meer van dit? Volg de Denkkaravaan op Facebook voor nieuwe inspirerende ideeën.