8 filosofische boeken voor thuis en in de klas

Een voordeel aan filosoferen met kinderen is dat je altijd een excuus hebt om mooie kinderboeken te lezen en te verzamelen. Want wat is er heerlijker dan een boek vol filosofische vragen of verhalen die je aan het denken zetten? Ik gebruik vaak boeken in mijn workshops als aanzet voor een gesprek of een creatieve opdracht. Dat is een ondertussen een lange lijst met veel favorieten, waaruit ik hier een selectie probeerde te maken.

Dit is mijn lijstje van 8 boeken die niet mogen ontbreken in de boekenkast van kleine en grote filosofen.

1.Alle boeken van Toon Tellegen (ja, echt alle!)

Of het nu de mier is of de eekhoorn, de olifant of de walvis, de dieren in de verhalen van Toon Tellegen laten je niet meer los. De verhalen lijken nergens heen te gaan, maar zijn stuk voor stuk odes aan de verwondering en het in vraag stellen van zekerheden. Tellegen is een meester in het brengen van filosofische gedachten.

Over: alle mogelijke filosofische thema’s die je kan bedenken zoals vriendschap, afscheid, het zijn, denken, …

Waardevol omdat elk verhaal over herkenbare gedachten, gevoelens en situaties gaan. Met veel fantasie, poëzie en plezierde schudden de verhalen je wakker en dekken ze je nadien toe met troost of humor.

2. Mijn Steen – Elvis Peeters (ill. Sebastiaan Van Doninck)

Dit is mijn steen. Er liggen hier honderden stenen, maar deze heb ik gekozen. Een goede steen, vlak bij de zee, vlak bij het land. Op een heuvel. Honderden stenen liggen hier, maar deze vind ik altijd terug. Vogel heeft een steen. Het is zijn steen. Maar wat als ook hagedis vindt dat het zijn steen is?

Over: bezit, conflicten, recht op wonen, je thuis voelen, grenzen, geluk, … Wanneer is iets van jou? Hoe kun je weten wanneer iets van jou is? Wanneer moet je delen? Ben je gelukkiger wanneer je iets hebt? Word je ongelukkig als je iets verliest? Hebben sommige mensen recht op meer?

Waardevol omdat het boek zoveel mogelijkheden biedt thuis en in de klas. Je kan het verhaal gebruiken in de les drama (verdeel de klasgroep in vogels en hagedissen en laat hen argumenten bedenken waarom het hun steen is), je kan gaan knutselen (een steen beschilderen), je kan het gebruiken tijdens een les creatief denken (Welke oplossingen zijn er voor dit probleem? Hoe zou de wereld er dan uitzien?).

3. De beer die er niet was – Oren Lavie

Een beer, ontstaan uit een kriebel, vindt in zijn zak een briefje. ‘Ben jij mij?’ Hij gaat verder het bos in, op zoek naar het antwoord op deze vraag. Onderweg komt hij Comfortabele Koe, Slome Salamander, Pedante Pinguïn en een schildpad tegen. Kunnen zij hem helpen? 

Over: heel veel. Getallen, schoonheid, identiteit, denken, …

Waardevol omdat het een unieke, absurdistische ode aan de verwondering is. Het verhaal dwingt je, met de nodige humor en vragen, je manier van kijken en denken te onderzoeken. De kinderen aan wie ik het voorlas, waren wild enthousiast. Misschien omdat de beer, net als zijzelf, de wereld zo eerlijk en vragend tegemoet treedt?

4. Boven  op de berg – Marianne Dubuc

Mevrouw Das maakt elke zondag een wandeling naar de top van de berg. Op een keer ontmoet ze kleine Kiki, die heel graag meegaat de berg op, ook al is ze een beetje bang. Dat is het begin van een mooie vriendschap en er volgen nog veel wandelingen samen. Maar hoe moet het als mevrouw Das te oud wordt om nog mee te gaan?

Over: vriendschap, generaties, nieuwsgierigheid, jong-oud, afscheid,…

Waardevol omdat er ruimte is voor veel poëzie en humor in de tekst en tekeningen. Zelden zo’n positief boek gelezen over de kringloop van het leven. Kiki stelt veel vragen, mevrouw Das leert Kiki goed te luisteren naar vogels en geluiden, ze leert haar om anderen te helpen,.. Op die manier geeft ze enkele levenslessen door aan Kiki, zonder dat het belerend wordt. Kiki groeit op haar beurt uit tot een zelfzeker individu, zodat de berg van mevrouw Das langzaamaan de berg van Kiki wordt.

5. Draden – Torill Kove

Alle mensen zijn ergens naar op zoek: naar vriendschap, naar avontuur… Of naar iemand om van te houden en voor te zorgen. De vrouw in dit boek volgt een rode draad en vindt een kindje. Het kind groeit op en volgt haar eigen draden. Maar ze blijven voor altijd met elkaar verbonden. 

Over: verbondenheid, liefde tussen ouder en kind, gezin, liefde, loslaten, …

Waardevol omdat het boek met weinig woorden en ingetogen illustraties heel veel vertelt. Het beeld van de draden is zo eenvoudig en tegelijkertijd zo intens als beeld voor verbondenheid. Met wie zijn wij verbonden? Blijf je eeuwig met elkaar verbonden? Welke kleur heeft die draad en is het erg wanneer die losgelaten wordt? Een boek om stil van te worden.

Het boek is gebaseerd op de prachtige kortfilm Threads:

6. Om 8 uur bij de ark – Hub en Mühle

Een dikke duif, drie naar vis stinkende pinguïns en een zinderende zondvloed. Zij zijn de hoofdpersonen in een filosofisch, verrassend en vooral geestig boek over de Ark van Noach. De duif figureert als reisleider naar wie niemand luistert. Van de drie pinguïns mogen er maar twee naar binnen, dus besluiten ze hun vriend in een koffer mee te smokkelen.

Over: God, geloof, gerechtigheid, willekeur

Waardevol omdat het op een komische en hilarische manier toch serieuze onderwerpen aanraakt. De schrijf- en vertelstijl is heel toegankelijk en er zit veel vaart in het verhaal. Het was bij ons thuis een voorlees-klassieker en zorgde voor hilarische momenten en lachbuien, maar ook diepe gesprekken.

7. Allemaal praatjes – Geert de Kockere

Een boek met 15 heerlijk grappige gesprekken tussen 2 verschillende dieren. Een koe en een haas vragen zich af hoe het komt dat hun picknick zo lekker smaakt. Komt het misschien omdat ze vrienden zijn? Een sprinkhaan is verliefd en probeert dat aan een lieveheersbeestje uit te leggen.

Over: doodgaan, eeuwig, schoonheid, liefde, wil, geloven, vriendschap,…

Waardevol omdat de korte verhalen je al vanaf de eerste zin in een filosofische verwonderingsmodus brengen. Vooral voor kinderen en groepen die weinig ervaring hebben met filosoferen, is dit een bruikbaar boek omdat de vragen heel expliciet worden gesteld.

8. Als tijd voorbijgaat – Isabel Minhos Martins (ill. Madalena Matoso)

De tijd is altijd om ons heen. Al kun je tijd niet meer zien, toch weten we dat hij er is. Omdat jij groter groeit en je broeken te kort worden, omdat je tanden verliest en er nieuwe voor in de plaats krijgt, of omdat boeken soms geel worden. Toch is er één ding dat ondanks tijd altijd hetzelfde zal blijven.

Over: tijd

Waardevol omdat het een abstract concept zoals ‘tijd’ letterlijk zichtbaar maakt. Wanneer we filosoferen over tijd worden er vaak uurwerken bovengehaald, maar dit boek zet aan om het eens op een creatieve manier aan te pakken met veel andere voorbeelden over wat tijd met ons en de dingen doet, waarin het zichtbaar is, waarop het invloed heeft. Je krijgt er een artistieke invulling bovenop! Begin met de vraag Kan je tijd zien? en je bent vertrokken

Vrienden mogen niet gemeen zijn. Of misschien heel soms wel.

Kan je vrienden zijn met een gemene cycloop?

Een slechtziende cycloop (1 oog weet u wel) belandt in een dorp met uiterst vriendelijke bewoners. Zij willen het gestrande monster helpen en maken, met gebundelde krachten, een bril. Eens de cycloop weer kan zien, verwoest hij het dorp en zet hij al lachend zijn tocht verder. Dat gebeurt in het boek De Cycloop van Daan Remmerts de Vries.

Zou jij vrienden kunnen zijn met de cycloop? Dat was onze startvraag vandaag.

Mijn filosoofjes in Wijnegem vonden van niet omdat hij geen manieren had en jou niets teruggeeft. Maar als de cycloop beseft wat hij fout heeft gedaan en jou toch leuk zou vinden, dan natuurlijk wel. Dat ‘leuk vinden’ kwam wel heel vaak terug toen we nadachten over vriendschap. Het leek alsof iedereen instemde en precies wist wat er met dit begrip werd bedoeld. Tot het einde van de sessie, toen een kind vroeg ‘Wat is leuk?’. Tja, van zo’n vraag worden ze dan toch weer stil. Gelukkig filosoferen we volgende donderdag opnieuw!

 

 

 

 

 

Trots op de kinderen vandaag en op de vragen die ze helemaal zelf bedachten bij het thema:

  • Heb je vrienden nodig?
  • Wat is een vriend?
  • Kan je vrienden worden met je aartsvijand?
  • Kan je zonder vrienden gelukkig zijn?
  • Hoe word je een vriend?
  • Wanneer ben je vrienden?
  • Waarom moet je met een vriend spelen?
  • Hoe kan je een vriend zijn?
  • Waarom bestaat vriendschap?
  • Wanneer wil je een vriend hebben?

 

Wij zijn niet bang…van nadenken!

Dit weekend gingen in de bibliotheek van Lint 6 kleine filosofen aan de slag! Net zoals in Wijnegem, vertrokken we ook hier vanuit een verhaal van Kikker en Pad: Reuzen en draken. (Uit het boek van A. Lobel ‘Kikker en Pad zijn altijd samen’).

We dachten samen na over wat dapper zijn is en of bang zijn ook goed kan zijn.  De voorbeelden van dingen waar je bang voor kan zijn, waren eindeloos (pesten, spinnen, nachtmerries, enge films, opgesloten geraken in het toilet,…). Toch ook een lichtpuntje. Je kan namelijk wel bang zijn, maar als je doorzet (en dapper bent!), dan komt alles meestal wel goed. De meeste mensen worden toch gered wanneer ze opgesloten zitten in het toilet? Zou je dan echt kunnen stoppen met bang zijn?

Ik heb zo’n flauw vermoeden dat ik hier een bende dappere denkers onder mijn hoede mag nemen…

Volgende week stappen ze weer de Denkkaravaan in voor een nieuwe workshop filosoferen!

“Wanneer je bang bent voor iets, maar het toch doet…dan ben je dapper.”

Vandaag hielden we de kick-off van de workshopreeks Op Denkavontuur! in ’t Gasthuis van Wijnegem. Een groepje nieuwsgierige kinderen ging er filosoferen. Voor velen was het de eerste keer.

Dat is natuurlijk spannend, maar misschien was het verhaal van Kikker en Pad die bergen beklimmen, oog in oog komen te staan met een slang, onder een lawine worden bedolven,… nog spannender. Het verhaal van Arnold Lobel is een uitstekende starter om na te denken over dapper en bang zijn. Kan je dapper en bang zijn tegelijkertijd? (natuurlijk wel) Is bang zijn ook voor iets goed? (ja hoor, want als je niet bang bent voor een vulkaan en je gaat wandelen wanneer die uitbarst, dan ben je dood). Zijn kinderen banger dan volwassenen? (misschien wel, want hoe ouder je bent, hoe meer je weet en dan moet je minder bang zijn. Of misschien net meer?).

En zo gingen die kinderen maar verder. Ontdekken en onderzoeken wat het nu is wat ons bang maakt, of dapper, of het hoort bij het leven of niet.

Het werd een geweldige eerste kennismaking. We kwamen er niet uit of Kikker en Pad nu dapper waren (de meeste kinderen vonden eerder van niet). Dat is ook niet erg. Die verwarring hoort nu eenmaal bij filosoferen.  Eén ding weet ik wel zeker: durven denken…dat is dapper!

Wil je ook aan de slag? Ik gebruikte dit filmpje. Het verhaal ‘Reuzen en draken’ is ook te vinden in het boek Kikker en Pad zijn altijd samen.